Na ratunek kreatywnym

Jeżeli można mówić o „reklamowym abecadle” to niewątpliwie literką „Z” jest w nim „zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku”.

Bez znaczenia jest czy po drugiej stronie obiektywu staje model, aktor czy nawet zwykły Kowalski. ZAWSZE musisz sobie zadać dwa pytania:

•  jak później wizerunek ten będzie wykorzystywany
• czy mam zgodę tej osoby na wykorzystanie jej wizerunku

A w reklamie to rzecz szczególnie ważna.

O tym jak ważna przekonała się pewna uczelnia wyższa.

Sprawa zaczęła się od tego, że pracownik uczelni(nazwijmy tę osobę „Panią Haliną”) zgodził się pozować do zdjęć.

Sesja zdjęciowa nie była obowiązkowa, a Pani Halina mogła później zapoznać się z fotografiami.

Nasza bohaterka „nie zgłaszała zastrzeżeń ani do przebiegu sesji ani do wykonanych na niej zdjęciach„, ale też „nie podpisała umowy dotyczącej wykorzystania jej wizerunku przez uczelnię do kampanii promocyjnej.„

Następnie władze Wyższej Szkoły umieściły wizerunek Pani Haliny na bilbordach wywieszonych w miejscach ogólnie dostępnych i w informatorze uczelni.

Sąd podsumował tę sprawę w następujący sposób:

„Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że powódka o ile wyraziła zgodę na udział w sesji zdjęciowej, o tyle jednak nigdy formalnie nie zgodziła się na opublikowanie swojego wizerunku w materiałach reklamowych pozwanej.Pozwana publikując bez zgody samej zainteresowanej wizerunek powódki naruszyła jej dobra osobiste.
W ten sposób również naruszyła podstawowe obowiązki pracodawcy”.

Czyli klęska pracodawcy na całej linii.

A wystarczyło przygotować proste..

Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku

Prawo autorskie bywa bezkompromisowe.

Niezachowanie formy pisemnej skutkuje nieważnością umowy o przeniesienie praw.

Naruszenie praw autorskich ma dotkliwe konsekwencje finansowe. 

Ale interesujący Cię art. 81 prawa autorskiego jest tutaj łatwo zauważalnym wyjątkiem.

Bo wymagania są praktycznie żadne.

Otóż zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga zachowania szczególnej formy. Nie trzeba korzystać tutaj z „formułek”, umieszczać ściśle określonych elementów czy dopełniać jakichkolwiek innych formalności.

Wystarczy więc, że zgoda została wyrażona w sposób nie budzący wątpliwości.

W idealnym świecie będzie to zgoda pisemna. W innych przypadkach pewnie wystarczy e-mail lub sms 😁.

Jakich błędów się wystrzegać w sprawach wizerunku w reklamie

Skoro uzyskanie zezwolenia to przysłowiowa „kaszka z mleczkiem”….

To dlaczego więc wspomniana uczelnia podłożyła głowę pod sądowy topór?

Otóż poczyniono pewne „założenia”.

Najpierw była sesja zdjęciowa.

Skoro pracownik daje się fotografować na potrzeby przyszłej kampanii to znaczy się, że wyraża „jakąś” zgodę, prawda?

Potem była kampania.

Skoro pracownik nie awanturuje się to daje „ciche przyzwolenie” na wykorzystanie jego wizerunku w reklamie, prawda?

Nie i nie. 

Zgoda na udział w sesji zdjęciowej nie oznacza automatycznej zgody na wykorzystanie fotografii w reklamie.
A skuteczne zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku udzielane jest tylko w sposób świadomy i nie budzący wątpliwości. Więc uczelnię raczej powinno było interesować co Pani Halina robiła niż to czego nie robiła.

Wzór zezwolenia

Skoro już wiemy jakie wpadki „zaliczyła” nasza uczelnia to porozmawiajmy o tym, co można było zrobić inaczej.

Albo lepiej.

Podstawa prawna
Zgodę warto „otworzyć” podstawą prawną czyli wskazać w jej treści, że udzielana jest w trybie  art. 81 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Usuwa to wszelkie wątpliwości z jakim dokumentem mamy do czynienia.

Rodzaj zgody
Zgodę możesz określić jako „odpłatną” lub „nieodpłatną”. Nie przy tym jest konieczne, aby „właściciel” wizerunku otrzymał jakiekolwiek pieniądze za pozowanie .

Zgoda może też być ograniczona czasowo lub terytorialnie (np: wykorzystywanie wizerunku w reklamie prasowej przez 6 miesięcy na terenie Polski), albo też bez jakichkolwiek ograniczeń (np: także po ustaniu stosunku pracy).

Zakres zgody
Wreszcie warto określić w jakim kontekście wizerunek będzie wykorzystywany. Bohaterka analizowanego orzeczenia mogła nie mieć obiekcji żeby swoim wizerunkiem reklamować Uczelnię Wyższą.  Są jednak produkty, z którymi wiele osób nie chciałoby być kojarzonymi.

Potrzebujesz sprawdzonego wzoru umowy?

Zobacz także:

• Wizerunek w kontrowersyjnej reklamie – Chcesz uniknąć kłopotów? Zgoda na wykorzystanie wizerunku powinna również uwzględniać kontekst w jakim ów wizerunek będzie wykorzystany.
• Wizerunek pacjenta w marketingu medycznym – Testimoniale/case studies to broń atomowa w arsenale marketingu medycznego.Jednak aby legalnie wykorzystać z wizerunek pacjenta trzeba dochować formalności.

Podziękowania dla:

• Photo by rawpixel on Unsplash

Wygaśnięcie autorskich praw majątkowych to prawniczy odpowiednik porzekadła „wszystko co dobre kiedyś się kończy”.

Bo ustawa o prawie autorskim przewiduje wygaśnięcie praw.

Co wtedy? Utwór co do którego prawa wygasły wchodzi do domeny publicznej.

Znaczy się każdy może z niego skorzystać. Ty również.

Tylko jedno „ale”: musisz poprawnie obliczyć termin z którym te prawa wygasają.

O jak łatwo tutaj o pomyłkę (albo zwyczajne zaniedbanie) może służyć IPN,  który ostatnio nielegalnie wykorzystał plakat Marka Żuławskiego.

Zacznijmy jednak od początku.

Kiedy następuje wygaśniecie autorskich praw majątkowych

Prawo autorskie przewiduje pewne wyjątki i szczególne przypadki kiedy wygasają prawa (np: nieznany twórca, utwór audiowizualny). Generalną zasadą jest jednak, że autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych.

Jak więc możesz obliczyć czy upłynęło wspomniane 70 lat?

Po pierwsze kwestią kluczową jest, abyś ustalił roku w jakim zmarł twórca.

I tutaj dużym ułatwieniem będzie, że nie  musisz znać dokładnego dnia i miesiąca śmierci autora.

Dlaczego?

Otóż termin liczy się „liczy się w latach pełnych następujących po roku, w którym nastąpiło zdarzenie, od którego zaczyna się bieg terminów„.

Piękna polszczyzna, prawda? 🙄

A rozchodzi się tylko o to, że te 70 lat zawsze powinieneś liczyć od 1 stycznia roku następującego po śmierci autora.

Domena publiczna w reklamie

Skoro już ustaliliśmy kiedy utwory wchodzą do domeny publicznej porozmawiajmy też o tym, co to w praktyce oznacza.

Możesz korzystać z tych „uwolnionych” utworów w sposób samodzielny czyli bez bez zawierania umowy.

Również nie musisz płacić za wykorzystanie utworu np: w reklamie.

Wygaśnięcie autorskich praw majątkowych nie oznacza jednak dla Ciebie niczym nieokiełznanej swobody.

Autorskie prawa osobiste do utworu nie wygasają i chronią związek twórcy z utworem nawet po śmierci artysty. Wtedy pozew mogą złożyć małżonek, albo rodzina.

Z punktu widzenia wykorzystania czegokolwiek w reklamie znaczenie mają prawa do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem oraz nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania.

Obydwie te kwestie mogą okazać się dla Ciebie bardzo problematyczne.

Oznaczenie utworu nazwiskiem wydaje się w reklamie być trudne do zaakceptowania.

Nie dlatego, że „reklama” lubi „ciemiężyć” twórców albo kwestionować ich dorobek.

Po prostu eksponowanie nazwiska autora nie wpisuje się w koncepcję „utworu reklamowego”.

Chodzi przecież o produkt, usługę czy markę, a nie rozpowszechnianie wiedzy o dorobku konkretnego artysty.

Chyba, że… utwór tak silnie kojarzy się z konkretnym twórcą, że jest to zbędne.

Nie bez powodu w reklamie królują motywy wykorzystujące Mona Lisę i Dawida 😜.

Potrzebujesz sprawdzonego wzoru umowy?

Brak czasu na czytanie?

Zobacz także:

• Ochrona utworu – jakie cechy musi posiadać utwór, aby korzystać z ochrony przewidzianej prawem autorskim.
• Ochrona pomysłu – ustawa prawo autorskie przewiduje, że ochroną nie są objęte idee. Dlatego ochrona prawna pomysłu zależy od tego czy się „zmaterializował” i przybrał postać.

Podziękowania dla:

• Photo by Fabrizio Verrecchia on Unsplash